السيد الطباطبائي ( مترجم : همداني )
311
تفسير الميزان ( فارسي )
استغاثه است ، كه به معناى طلب غوث ( پناه ) از خدا است . و معناى جمله اين است كه : در حالى كه پدر و مادرش از خدا طلب مىكنند كه پناهشان دهد ، و در اقامه حجت و متمايل كردن دل فرزند به سوى ايمان كمكشان فرمايد ، به فرزندشان مىگويند : واى بر تو ! به خدا و به آنچه رسولش آورده كه يكى از آنها وعده به معاد است ايمان بياور ، و مطمئن باش كه وعده خدا به معاد كه به وسيله رسولانش داده ، وعده اى است حق . از اينجا روشن مىشود كه مراد آن پدر و مادر از اينكه گفتند « ايمان بياور » اين بوده كه به خدا و رسولش در آنچه رسول از ناحيه خدا آورده ايمان بياور . و اينكه گفت : * ( « إِنَّ وَعْدَ اللَّه حَقٌّ » ) * اين بوده كه فرزندشان به معاد ايمان بياورد ، و نيز جمله قبلى را كه گفتند « ايمان بياور » تعليل كند و به فرزند مىفهماند اينكه گفتيم ايمان بياور به منظور انذار و تخويف بوده . * ( « فَيَقُولُ ما هذا إِلَّا أَساطِيرُ الأَوَّلِينَ » ) * - اشاره با كلمه « هذا » به همان وعده و انذارى است كه پدر و مادرش كردند ، و يا به همه آن دعوتهايى است كه نمودند . و معنايش اين است كه : اين انسان كه مورد بحث بود به والدين خود مىگويد : اين وعده هايى كه مىدهيد ، و اين تهديدهايى كه مرا با آن مىترسانيد ، و يا همه اين دعوتهايى كه مىكنيد چيزى جز خرافات مردم وحشى قرون گذشته نيست . * ( « أُولئِكَ الَّذِينَ حَقَّ عَلَيْهِمُ الْقَوْلُ . . . » ) * در تفسير آيه 25 سوره حم سجده مطالبى در باره اين جمله گذشت . * ( « وَلِكُلٍّ دَرَجاتٌ مِمَّا عَمِلُوا . . . » ) * يعنى براى هر يك از نامبردگان كه عبارتند از مؤمنين نيكوكار ، و كافران بد كار ، منازل و مراتبى مختلف از نظر بلندى و پستى هست . آرى براى بهشت درجاتى و براى دوزخ هم دركاتى است . و برگشت اين اختلاف به اختلافى است كه در نفوس آنان است ، هر چند كه نفوس در اعمال جلوه مىكند ، و بدين جهت فرموده : « براى آنان درجاتى است از آنچه كردند » ، و معلوم مىشود درجات مال ايشان است ، و منشا آن درجات اعمالشان است . * ( « وَلِيُوَفِّيَهُمْ أَعْمالَهُمْ وَهُمْ لا يُظْلَمُونَ » ) * - لام در اول جمله لام غايت است ، و جمله مورد بحث عطف بر غايت و يا غايتهايى است كه حذف شده ، چون ذكر آنها مورد غرض نبوده . و اگر اين جمله غايت شده براى جمله « و لكل درجات » براى اين است كه جمله مزبور در معناى « ما براى آنها درجات قرار داديم » مىباشد ، آن وقت معنا چنين مىشود : ما آنان را درجه بندى كرديم براى اين و اين و براى اينكه اعمالشان تمام و كامل به ايشان برسد ، و ظلم نشوند .